БЦЖ туралы ата аналар үшін ақпараттық брошюра

БЦЖ деген не ?

«Бацилла Кальметта—Герена немесе БЦЖ (Bacillus Calmette—Guerin, BCG) адам ағзасына деген патогенді әсері жасанды ортада төмендетілген сиыр туберкулезі бацилласы атты тірі вирустан жасалатын вакцина. БЦЖ – бұл 1921 жылы Кальметт пен Герен неміс ғалымдары ашқан вакцина. Вакцина – жұқпалы ауруларды алдын ала сақтау үшін егілетін әлсіз микроб. БЦЖ екпесі бұл туберкулез ауруын тудырмайтын, бірақ осы ауру түріне қарсы иммунитет тудыратын әлсіретілген вакциналық штамм (лат. Mycobacterium bovis BCG), ол жасанды ортада арнайы өсіріліп адам үшін уыттылығын үзді.

БЦЖ ‐ бұл туберкулезден сақтайтын және балалар ағзасын туберкулезбен ауруға ықтималдығын төмендетеді (мысалы белгілі, 1975-1985 ж.ж. аралығында вакциналанбаған балалары арасында вакциналанғандармен салыстырғанда, Швецияда аурудың бұл көрсеткіші 6 рет жоғары болды).

БЦЖ вакцинасы алғашқы туберкулездің түрлерінен қорғайды және ерекшелігінде ауыр, таратылған және өкпеден тыс (менингит, сүйектердің зақымдануы сияқты), диагностикалау және емдеуге ең қиынрақ.

Егер анасы БЦЖ вакцинасынан бас тартса

Теориялық жағынан баланың ата анасы БЦЖ вакциналауды өткізуден бас тартуға құқылы. Бірақ осындай шешімді қабылдап, есте сақтау керек туберкулезден ешкім сақтандырылмаған, әсіресе қорғансыз нәресте. БЦЖ егуі ешқандай зиян келтірмейді. Ал оның пайдасы мен қажеттілігі әсіресе біздің жағдайларда айқын. Вакциналау ауруды өте жақсы ескертеді. Ережеде өз уақтылы вакциналанған бала ауырмайды. Ал егер ауырып қалса, туберкулез жеңілрек өтеді. Ол нәрестені 90 және одан астам пайызға қорғайды.

Туберкулез деген не?

Туберкулез ‐ бұл бактериалдық жұқпа, ол қалай болса да әр ағзаны зақымдайды, жиілігінде өкпелерді. Індет негізінде тығыз байланысу, сөйлесу, жөтелу, түшкіру тыныс алу ағзаларына түсіп, ауа-тамшы жолымен жұқтырылады. Бірақ туберкулездің қоздырушысы әжептәуір тұрақты, науқас адаммен тығыз байланысу нәтижесінде міндетті емес, сондықтан қай жерде болса да, ауруды жұқтырып алуға болады. Туберкулездің негізгі белгілері өзіне қақырықпен жөтелді, қан қақыруды, салмақтан айрылуды, қызу көтерілуі және түнде көтеріңкі тершеңдікті қосады.

Кімге БЦЖ егуін жасайды?

Дүниеге келген сау жаңа туған нәрестелердің 3-7 күні. БЦЖ вакцинасын қатал түрде тер ішіне, сол жақтағы жоғарғы үштігіне еңгізіледі. Сапалы өткізілген вакциналауында, өмірдің 4 айына толған нәрестелердің тыртығы 5-10 мм өлшеміне дейін қалыптасу керек. БЦЖ вакциналауынан кейін алынған иммунитеті орташа 5 жыл сақталады. Қабылдаған иммунитетті қолдау үшін қайталау түрдегі вакциналау (ревакциналау) 7 жаста өткізіледі (тек қана Манту сынамасы болымсыз балаларға жасалады) осы жаста балалар туберкулез ауруына жұғуға осал деп есептеледі.

Вакциналаудан кейін нені күту керек?

2-3 айдан кейін теріде инъекция орнында инфильтрат қалыптастырылады (ұлпаның қалындауы немесе жуандауы) масаның шағуы сияқты. Норманың талабына қарай диаметрінде ол 1 см артық болмау керек. Кей кезде инфильтрат қабықшамен жабылады.

Қабықшаны алып тастауға тыйым салынады! Ол өз бетімен, су емшаралардың кезінде түсіп және содан кейін қайтадан шығады. Баланы шомылдырған кезде осы орнын жөкемен сабындап жууға болмайды. 6 айға жақын нәзік тыртық қалыптасады, жылға қарай өл өзінің аяқтау түрін қабылдайды.

Вакцинаның еңгізу орнына антисептикалық ерітіндісін жағуға тыйым салынады.

‐ бриллиант жасыл дәрісімен, йодпен, спиртпен, өйткені ол орнындағы инфекциялық үрдісінің дамуына зақым келтіреді.

Жаңама құбылыстар бар ма?

  • БЦЖ аллергиялық реакциялары сирек пайда болады.
  • кейбір балаларда қолтық асты лимфалық түйіндердің ісінгендігі шығады.
  • аздаған балаларда ауруы қатты болып дамиды, терең жара немесе іріннің пайда болуы. Егер Сіздің балаңызбен осындай жағдай болса, оны педиатрға немесе учаскелік медбикеге көрсетіңіз.

Бірнеше кеңес.

  • Сіздің балаңыз вакциналаудан соң әдетте су емшараларын қабылдай алады. Уколдың орнын пластырьмен жабуға болмайды.
  • Егер папуласы іріңдесе, осыған құрғақ таңғышты салып және оны жүйелі түрде ауыстыру керек.
  • Егер ірің болса да, папуланы иісмаймен, маймен жақпаңыз.
  • Инъекция орнын тиіп тұратын киімді кимеңіз.

Манту сынамасы деген не?

Манту сынамасы ‐ бұл туберкулез қоздырушысымен болған байланысты көрсететін тері сынамасы, бұл 15 жасқа дейінгі балалардағы туберкулезді айқындаудың негізгі әдісі. Осы сынаманы балаларға бір жастан бастап жыл сайын өткізеді (ал 6 айдан бастап БЦЖ егуді алмаған балаларға) 15 жасқа дейін өткен нәтижеден тәуелсіз. Жіліншікте тесттің өткізуінде туберкулин инъекциясы еңгізіледі. Туберкулиннің қолдануы туберкулезбен жұқпалы аурулы адам белгілі бір жерді реакциясының шығуымен туберкулиннің еңгізуіне жауап беру қабілеттігін алады (қызарып кетуі), бұл ағзадағы туберкулез микобактериялардың бар болуын куәландырады.

Манту сынамасынан қандай нәтиже күту керек?

Туберкулин сынамасының нәтижесін дәрігер немесе арнайы оқытылған медбике 72 сағаттан кейін мм (папуланың) инфильтрат өлшемінің өлшеу жолымен бағалайды, миллиметрлік бөлгіштері бар жылтыр сызғышпен өлшеп және инфильтраттың көлденең өлшемін тіркейді (білек осінің қатынасы бойынша). Гиперемия (қызаруы) инфильтраттың жоқ болу жағдайында ескереді.

Манту сынамасының қойылуында, реакциясы деп есептелетін:

  • болымсыз ‐ инфильтраттың (папуланың) және гиперемияның немесе укол реакциясының қолда барында (0‐ 1 мм );
  • дүдәмал ‐ 2‐4 мм өлшеміндегі инфильтрат кезінде немесе инфильтратсыз әр түрлі өлшемдегі гиперемияда ғана;
  • болымды ‐ 5 мм және одан аса диаметрдегі инфильтраттың қолда барында.
  • гиперергиялық ‐ балалар мен жасөспірімдерде инфильтраттың 17 мм диаметрінде және одан аса, ересектерде ‐ 21 мм және одан аса, ал сонымен қатар инфильтраттың өлшемінен тәуелсіз көпіршіктердің және некроздың шығуында реакциясы деп есептеледі.

Алғашқы рет айқындалған Мантудың болымды сынамасында осы болымды сынаманың себебін айқындау үшін бала туберкулезге қарсы диспансерге бағытталады. Өйткені болымды реакциясы әрдайым емес індет жұқтыру туралы айтады, бұл кей кезде вакцинадан кейінгі аллергиясы болып есептеледі.

БЦЖ вакциналауды (ревакцинациялауды) қашан жасамау керек?

Вакциналау үшін

  • шала туған бала (дененің салмағы туу кезінде 2500 гр кем);
  • өткір аурулар (вакциналау асқынудың аяқталғанына дейін қалдыру);
  • жатыр ішіндегі індет;
  • ірің‐септикалық аурулары;
  • орта ауыр және ауыр түріндегі нәрестелердің гемолитикалық ауруы;
  • көрінген неврологиялық симптоматикамен жүйке жүйесінің ауыр зақымдануы;
  • генерализацияланған тері зақымдануы;
  • алғашқы иммунодефициты;
  • қатерлі жаңадан пайда болуы;
  • иммунодепрессанттерді бір уақтылы қабылдау ;
  • сәуле терапиясы (емделу аяқталған соң вакциналауды 6 айдан кейін өткізеді);
  • басқа балалардың отбасында генерализацияланған туберкулез;
  • шешесінде АВИ‐ індеті.

Ревакцинациялау үшін

  • өткір (жұқпалыжәне жұқпайтын) аурулары;
  • иммунодефициті;
  • қанның қатерлі аурулары және өскіні;
  • иммунодепрессанттарды бір уақтылы қабылдау және сәуле терапиясы (ревакцинациялауды емделу аяқталған соң, 6 айдан кейін одан ерте емес өткізеді);
  • туберкулез (соның санында анамнездежәне микобактериялармен жұқтырылған тұлғалар);
  • 2 ТЕ ППД‐Л Мантудың болымды және дүдәмал реакциясы;
  • вакцинаның алдыңғы еңгізуіне асқынған реакциясы (соның санында келоидтіктыртығы, лимфаденит);
  • жиі ұстамалармен эпилепсия;
  • жұқпалы науқас адамдармен тығыз байланыс.